گزارش سومین نشست از مجموعه نشستهای تخصصی «خوانش و تحلیل متون کهن نثر فارسی»
قابوسنامه؛هنر و جایگاه اجتماعی آن در ایران قرن پنجم هجری
سومین نشست از مجموعه نشستهای تخصصی «خوانش و تحلیل متون کهن نثر فارسی» با عنوان «قابوسنامه؛هنر و جایگاه اجتماعی آن در ایران قرن پنجم هجری»، در راستای طرح راهبردی «همگرایی»، روز چهارشنبه ۲۰ آبانماه ۱۴۰۵ با حضور دکتر سید محسن هاشمی و جمعی از کارمندان، پژوهشگران و دانشجویان در تالار گفتوگوی معاونت فرهنگی و اجتماعی دانشگاه هنر ایران (پردیس باغ ملی) برگزار شد.
در سومین نشست از مجموعه نشستهای «خوانش و تحلیل متون کهن نثر فارسی»، کتاب «قابوسنامه» از منظر ویژگیهای روایی، زبانی و محتوایی مورد بررسی قرار گرفت. در این نشست، ضمن اشاره به پیشینه تاریخی اثر و چگونگی شکلگیری و گسترش آن، بخشهایی از متن خوانده شد و موضوعاتی همچون ساختار حکایتها، چگونگی ارتباط با مخاطب و شیوه زبانی این اثر مورد تحلیل قرار گرفت. این مجموعه نشستها با هدف تعمیق شناخت میراث نثر فارسی و بررسی ظرفیتها و امکانهای ادبی آن، در قالب ۱۰ جلسه در پردیس باغ ملی دانشگاه هنر ایران برگزار میشود.
در جلسه سوم خوانش متون کهن، کتاب قابوسنامه اثر عنصرالمعالی کیکاووس بن اسکندر، بهعنوان یکی از آثار مهم ادبیات تعلیمی فارسی بررسی شد. این کتاب با زبانی پندآموز و بر پایه تجربههای زندگی، موضوعات متنوعی از جمله اخلاق، آداب معاشرت، روابط اجتماعی، کسب مهارت و شیوه درست زندگی را مطرح میکند. همچنین قابوسنامه را میتوان منبعی ارزشمند برای شناخت فرهنگ و تمدن ایران پیش از مغول دانست.
یکی از موضوعات اصلی جلسه، بررسی زبان و محتوای کتاب و شیوه انتقال اندیشههای نویسنده بود. زبان قابوسنامه لحنی نسبتا صمیمی و مستقیم دارد و نویسنده با استفاده از تجربههای خود، توصیههای اخلاقی و اجتماعی را برای مخاطب بیان میکند. همچنین چهار هنر بنیادین انسان، یعنی شجاعت، عدالت، عفت و حکمت، و اهمیت رعایت اعتدال در آنها مورد توجه قرار گرفت. این چهار فضیلت در کنار یکدیگر به شکلگیری شخصیت متعادل و اخلاقی انسان کمک میکنند.
از دیگر محورهای مطرحشده، نظام آموزشی استاد و شاگردی و اهمیت انتقال دانش و تجربه میان نسلها بود. در این نظام، استاد علاوه بر آموزش دانش و مهارت، نقش الگوی اخلاقی و تربیتی شاگرد را دارد و شاگرد نیز باید با احترام، ادب و تلاش در مسیر آموختن قدم بردارد. در مجموع، جلسه نشان داد که قابوسنامه تنها یک اثر ادبی و تاریخی نیست، بلکه با پیوند دادن هنر، دانش، اخلاق و تجربه زندگی، همچنان میتواند برای شناخت روابط انسانی و مناسبات اجتماعی در دنیای امروز ارزشمند باشد.
در ادامه برگزاری این جلسات، در جلسه چهارم این مجموعه نشستها که روز چهارشنبه ۲۷ آبان ۱۴۰۵ در تالار گفتوگوی پردیس باغ ملی دانشگاه هنر ایران برگزار میشود، به خوانش متن سیاست نامه خواجه نظام الملک پرداخته خواهد شد.
عکاس و فیلمبردار و تدوینگر: بامداد قوامسرشت
گزارش: زهرا پاکزاد






