گزارش چهارمین نشست از مجموعه نشستهای تخصصی «خوانش و تحلیل متون کهن نثر فارسی»
چهارمین نشست از مجموعه نشستهای تخصصی «خوانش و تحلیل متون کهن نثر فارسی» با عنوان «سیرالملوک(سیاستنامه)؛ قدرت روایت و فرمانروایی»، در راستای طرح راهبردی «همگرایی»، روز چهارشنبه۲۷ آبانماه ۱۴۰۵ با حضور دکتر سید محسن هاشمی و جمعی از کارمندان، پژوهشگران و دانشجویان در تالار گفتوگوی معاونت فرهنگی و اجتماعی دانشگاه هنر ایران (پردیس باغ ملی) برگزار شد.
در جلسه چهارم خوانش متون کهن، کتاب سیرالملوک اثر خواجه نظامالملک و جایگاه آن در اندیشه سیاسی و شیوه کشورداری قرن پنجم هجری بررسی شد. این اثر که بعدها توسط شارل شفر با عنوان سیاستنامه ترجمه شد، شامل ۵۰ فصل است که ۳۹ فصل ابتدایی و ۱۱ فصل پایانی آن در دو مقطع زمانی نوشته شدهاند. مهمترین محور این کتاب عدالت و شیوه صحیح فرمانروایی است که با استفاده از روایتهای تاریخی و حکایتهای گوناگون بیان شده است.
از مهمترین موضوعات مطرحشده در کتاب میتوان به عدالت، نظارت بر کارگزاران، انتخاب وزیران شایسته، توجه به وضعیت مردم و جلوگیری از ظلم و فساد اشاره کرد. خواجه نظامالملک معتقد است که پایداری حکومت تنها به قدرت نظامی وابسته نیست، بلکه رفتار حاکم با مردم و نحوه اداره کشور نقش اساسی در حفظ حکومت دارد. همچنین نقش او در تأسیس و گسترش مدارس نظامیه و تربیت نیروهای علمی و دینی مورد بررسی قرار گرفت؛ هرچند تمرکز این مدارس بر علوم نقلی و محدودیت آموزش علوم عقلی از جمله انتقادهای مطرحشده درباره آنهاست.
در ادامه، دیدگاههای مذهبی خواجه نظامالملک و تأثیر آن بر محتوای سیاستنامه بررسی شد. همچنین اهمیت این اثر از جنبههای تاریخی و ادبی مورد توجه قرار گرفت؛ چراکه علاوه بر بیان اندیشههای سیاسی، اطلاعات ارزشمندی درباره ساختار دربار، جایگاه وزیران و ارتباط حکومت با مردم ارائه میدهد. در مجموع، سیرالملوک را میتوان اثری مهم در ادبیات فارسی و اندیشه سیاسی ایران دانست که با تأکید بر عدالت، شایستگی و نظم اجتماعی، تصویری از شیوه مطلوب فرمانروایی در دوران خود ارائه میکند.
در ادامه برگزاری این جلسات، در جلسه پنجم این مجموعه نشستها که روز چهارشنبه ۴ آذر ۱۴۰۵ در تالار گفتوگوی پردیس باغ ملی دانشگاه هنر ایران برگزار میشود، به خوانش متن تاریخ بیهقی پرداخته خواهد شد.
عکاس و فیلمبردار و تدوینگر: بامداد قوامسرشت
گزارش: زهرا پاکزاد






